Zaman damgası nedir? e-İmzada ne işe yarar, nerede kullanılır ve nasıl alınır

1- Zaman damgası nedir: kanundaki tanımı

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu zaman damgasını şöyle tanımlar: bir elektronik verinin üretildiği, değiştirildiği, gönderildiği, alındığı ve/veya kaydedildiği zamanın tespit edilmesi amacıyla, elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından elektronik imzayla doğrulanan kayıt. Aynı kanuna göre elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı, elektronik sertifika, zaman damgası ve elektronik imzalarla ilgili hizmetleri sağlayan kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ya da özel hukuk tüzel kişileridir. Yani zaman damgasını herhangi bir program değil, bu hizmeti veren yetkili bir sağlayıcının sunucusu üretir.

TÜBİTAK Kamu SM'nin açıklamasına göre zaman damgası, eklendiği verinin o tarihteki varlığını kayıt altına alır ve veride sonradan meydana gelen değişikliklerin belirlenmesini sağlayarak bütünlüğü korur; ancak elektronik imzada olduğu gibi belgeyi oluşturan kişinin kimliğini kanıtlamak için kullanılamaz. Kanundaki imza türlerini ve hukuki sonuçlarını e-imza nedir rehberinde anlattık. Zaman damgası neyi kanıtlar, neyi kanıtlamaz:

2- Zaman damgası nasıl çalışır?

Kamu SM'nin anlatımına göre kullanıcı, bir zaman damgası istemci programıyla (örneğin TÜBİTAK BİLGEM'in geliştirdiği Zamane) damgalamak istediği dosyayı seçer; program dosyanın yalnız özetini zaman damgası sunucusuna gönderir. Sunucu bu özeti zaman bilgisiyle birleştirir, kendi özel anahtarıyla imzalar ve oluşan damgayı istemciye geri gönderir; istemci programı da damgayı bilgisayara kaydeder. Dosyanın aslı sunucuya hiçbir şekilde ulaşmaz ve özetten dosyanın aslına erişmek teknik olarak mümkün değildir.

Kamu SM'ye göre bir zaman damgası tarih ve zaman bilgisini, damgalanan verinin özetini ve sunucunun oluşturduğu imzayı içerir; sunucunun saati atomik ya da uydu kaynaklarıyla senkrondur ve her zaman damgasının tekil bir numarası vardır. Sunucuya yalnız özet gittiği için damgalanacak verinin boyutuyla ilgili bir sınır yoktur; Zamane ile tek başına alınan damga ".zd" uzantılı bir dosya olarak kaydedilir. Kamu SM, hizmetinin uluslararası zaman damgası protokolüyle (RFC 3161) uyumlu olduğunu da belirtir. Zaman damgası nasıl çalışır:

1. Dosyayı istemci programında seçin
2. Program dosyanın özetini sunucuya gönderir
3. Sunucu özeti zaman bilgisiyle birleştirip imzalar
4. Damga bilgisayarınıza kaydedilir

3- e-İmzada zaman damgası: ES-T, ES-X Long ve arşiv imza

Zaman damgası en çok e-imzanın içinde kullanılır. Kamu SM'nin açıklamasına göre zaman damgası içermeyen temel imza (BES) sertifikanın süresi dolduktan sonra ispatlanamaz; ES-T güvenilir bir zaman damgası içerir; ES-X Long sertifika zinciri ve iptal durumu bilgilerini imzanın içinde barındırır; ES-A ise arşiv zaman damgaları içerir. Kamu SM'nin sıkça sorulan sorularına göre ES-T ve X-Long imzada bir imza zaman damgası, arşiv imzada ise buna ek olarak bir arşiv zaman damgası bulunur.

Kamu SM'nin e-imza teknik wikisine göre arşiv zaman damgası, sertifika makamı sertifikalarının süresinin sonuna yaklaşılması, sertifikaların iptal olması ya da kullanılan algoritmaların geçerliliğini yitirmesi durumlarında, zayıflayan imzaya imzadaki zaman damgalarından daha güçlü bir özetleme algoritmasıyla eklenen damgadır. PDF imzalarında da aynı fikir vardır: ETSI'nin PAdES standardındaki B-T seviyesi, imzanın belirli bir tarih ve saatte var olduğunu kanıtlayan güvenilir bir damga ekler; B-LTA seviyesi ise imzanın oluşturulmasından çok sonra da doğrulanabilmesi için zaman damgaları içerir. PDF'te bu imzaların nasıl atıldığını PDF imzalama rehberinde anlattık. İmza seviyeleri ve zaman damgası:

4- Zaman damgası nerelerde kullanılır?

Zaman damgası yalnız imzalı belgelerde değil, zamanın hukuki önem taşıdığı birçok elektronik süreçte geçer. Elektronik Tebligat Yönetmeliği'ne göre UETS, elektronik tebligat mesajını zaman damgasıyla ilişkilendirerek muhatabın elektronik tebligat adresine ulaştırır; adresin kullanıma kapatıldığı an da zaman damgasıyla kayıt altına alınır. e-Tebligatın ne zaman tebliğ edilmiş sayıldığını e-tebligat nedir yazısında anlattık.

Türk Ticaret Kanunu'na göre ticaret şirketleri ve tacirler için kanunun zorunlu tuttuğu işlemler elektronik ortamda güvenli elektronik imzayla da yapılabilir; zaman unsurunun belirlenmesi gereken ve yönetmelikte düzenlenen hâllerde güvenli elektronik imzaya eklenen zaman damgasının tarihi esas alınır. Kamu kurumlarında da durum benzerdir: Resmî Yazışmalarda Uygulanacak Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik'e göre belgenin en son yetkili tarafından güvenli elektronik imzayla imzalandığı zamanı gösteren zaman damgasındaki tarih belge tarihi olarak esas alınır. Aynı yönetmelik arşiv imzayı, kriptografik yöntemlerin zamanla koruyucu özelliğini yitirmesine karşı periyodik olarak alınan zaman damgasıyla korunan elektronik imza olarak tanımlar.

KEP Yönetmeliği de Elektronik İmza Kanunu'ndaki zaman damgası tanımını kendi tanımları arasında sayar; kayıtlı elektronik postayı KEP adresi rehberinde anlattık. Zaman damgasının kullanıldığı başlıca yerler:

• Uzun süreli e-imzalar (ES-T, ES-X Long, ES-A)
• e-Tebligat (UETS)
• Ticaret şirketlerinin elektronik işlemleri
• Kamu kurumlarının resmî yazışmaları
• e-Belge ve e-Defter işlemleri

5- e-Arşiv, e-Fatura ve e-Defter'de zaman damgası

Gelir İdaresi'nin 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği'ne göre, iletimini Gelir İdaresi'nin yaptığı e-Fatura ve e-İrsaliye dışındaki e-Belgeleri düzenlemek için izin alan mükellefler ve özel entegratörler, e-Arşiv Fatura, e-Bilet ve e-Serbest Meslek Makbuzu gibi belgelerin raporunu elektronik sertifika ile zaman damgalı olarak imzalayarak Gelir İdaresi sistemine aktarır. Aynı tebliğe göre özel entegratör üzerinden hizmet alan mükellefler, belgelerinde özel entegratörün mali mührünün ve zaman damgasının kullanılmasını talep edebilir.

e-Defter'de ise Gelir İdaresi'nin 509 sayılı Tebliğe ilişkin sıkça sorulan sorularına göre e-Defter ve berat dosyalarında zaman damgası kullanımı zorunlu değildir; ancak Gelir İdaresi kaynaklı bir kesinti ya da sistem arızası nedeniyle beratların yüklenememesi durumunda kullanılmak üzere zaman damgası bulundurulması tavsiye edilir. Kamu SM'nin sıkça sorulan sorularına göre zaman damgası belirli bir ürün için üretilmez; e-Fatura için alınan zaman damgası e-Defter'de de kullanılabilir. Mali belgelerdeki mührü mali mühür, Gelir İdaresi portallarındaki imza aracını GİB e-imza aracı rehberinde anlattık. Mali belgelerde zaman damgası:

• e-Arşiv raporu: zaman damgalı imzayla aktarılır
• e-Defter: zaman damgası zorunlu değil, tavsiye edilir
• e-Fatura için alınan zaman damgası: e-Defter'de de kullanılabilir

6- Zaman damgası nasıl alınır?

Kanuna göre zaman damgası, elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının sunduğu hizmetlerdendir. Kamu SM örneğinde hizmet kontör bazlıdır: kontörünüz tükenene kadar kullanırsınız ve süre sınırı yoktur. Kamu SM'ye zaman damgası başvurusu zaman damgası portalı üzerinden özel firma, bireysel (şahıs) ya da kamu kurumu başvurusu olarak yapılır; ödeme Kamu SM hesabına ulaştıktan sonra başvuruda belirtilen hesaba kontör eklenir. Kamu SM'ye göre bir damgalamada kaç kontör düştüğü kullandığınız uygulamaya bağlıdır; bu bilgiyi belge yönetim sistemi ya da uygulama firmanızdan almanız önerilir.

Kamu SM'nin açıklamasına göre zaman damgası almak için Zamane istemci uygulaması kullanılabilir; Zamane, Kamu SM zaman damgası sunucusuna bağlanmak için kullanıcı adı ve parola ister, bu yüzden uygulamanın kullanılabilmesi için Kamu SM'den zaman damgası hizmeti satın alınması gerekir. Zamane'nin kullanıcı dostu arayüzlü sürümü Windows, Linux ve macOS için sunulur ve Java 1.8 ister. İmza oluşturmadan yalnız zaman damgası alınan belgenin belirli bir tarih ve saatte var olduğu kayıt altına alınır; belgenin kimin tarafından oluşturulduğu da kayıt altına alınmak istenirse NES ile hem imzalama hem zaman damgalama yapılır. Kamu SM ayrıca zaman damgası hizmetinde EC384 algoritmasına geçtiğini duyurmuştur. Kamu SM'den zaman damgası almanın adımları:

1. Zaman damgası portalından başvurun
2. Ödemeden sonra kontör hesabınıza eklenir
3. İstemci programına kullanıcı adı ve parolanızı girin
4. Dosyayı seçip zaman damgası alın

Kamu SM'nin kamu çalışanlarına verdiği kişisel e-imzayı Kamu SM e-imza rehberinde anlattık.

7- Uzun süre saklanacak belgeler için öneriler

Yıllar sonra ispat gerekebilecek belgelerde imza türünü baştan doğru seçmek önemlidir. Kamu SM, belgeyi oluşturan kişinin kimliğinin de kanıtlanması gerekiyorsa belgenin BTK'nın Elektronik İmza Kullanım Profilleri Rehberi'nde tanımlanan, zaman damgası içeren uzun dönemli imza türlerinden biriyle imzalanmasını önerir; bunun için İmzager Kurumsal kullanılabilir ve imza belgeyi oluşturan kişinin nitelikli elektronik sertifikasıyla atılmalıdır.

Zaman damgasının kendisi de sınırsız değildir: Kamu SM'ye göre tek başına alınan bir zaman damgasının geçerlilik süresi, onu imzalayan zaman damgası sunucu sertifikasının geçerlilik süresi kadardır ve bu süre dolmadan belgedeki zaman damgası yenilenebilir. Arşiv imzalı dosyalarda da son arşiv zaman damgasının geçerliliği tehlikeye girdiğinde arşivleme işlemi tekrarlanır. Sertifika süresi ve yenileme takvimini e-imza yenileme, UDF ile PDF'te imzanın nasıl durduğunu UDF ile PDF farkı yazısında anlattık; UDF belgelerinizi telefonda e-imza kartınızla imzalamak için UDF İmza uygulamasına bakabilirsiniz. Uzun süre saklanacak belgeler için kontrol listesi:

• İmza türünü baştan doğru seçin
• Uzun süreli belgede zaman damgalı imza kullanın
• Zaman damgasını süresi dolmadan yenileyin
• Arşiv imzayı gerektiğinde tekrarlayın

Kaynaklar

• 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu — Mevzuat Bilgi Sistemi
• Zaman damgası nedir — TÜBİTAK Kamu SM
• Kamu SM zaman damgası nasıl çalışır — TÜBİTAK Kamu SM
• Zaman damgası istemci yazılımı (Zamane) — TÜBİTAK Kamu SM
• Zaman damgası başvurusu — TÜBİTAK Kamu SM
• Sıkça sorulan sorular — TÜBİTAK Kamu SM
• İmza arşivleme — Kamu SM e-imza teknik wiki
• ETSI EN 319 142-1 — PAdES imzaları
• Elektronik Tebligat Yönetmeliği — Mevzuat
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — Mevzuat
• KEP Yönetmeliği — Mevzuat
• 509 Sıra No.lu VUK Genel Tebliği — Gelir İdaresi
• 509 sayılı Tebliğe ilişkin sıkça sorulan sorular — Gelir İdaresi

Sık sorulan sorular

Zaman damgası nedir?

5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu'na göre zaman damgası, bir elektronik verinin üretildiği, değiştirildiği, gönderildiği, alındığı ve/veya kaydedildiği zamanın tespit edilmesi amacıyla elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından elektronik imzayla doğrulanan kayıttır.

Zaman damgası ne işe yarar?

Bir belgenin ya da imzanın belirli bir tarih ve saatte var olduğunu kanıtlar ve sonradan yapılan değişikliklerin tespit edilmesini sağlar. e-İmzada zaman damgası, sertifikanın süresi dolduktan sonra da imzanın sertifika geçerliyken atıldığının gösterilmesine yardım eder.

Zaman damgası e-imzanın yerine geçer mi?

Hayır. Kamu SM'ye göre zaman damgası belgeyi oluşturan kişinin kimliğini kanıtlamaz; damgada yalnız zaman damgası sunucusunun imzası bulunur. Kimlik de kanıtlanmak isteniyorsa belge nitelikli elektronik sertifikayla, zaman damgası içeren uzun dönemli bir imza türüyle imzalanır.

Zaman damgası alırken belgemin içeriği sunucuya gider mi?

Gitmez. Kamu SM'nin anlatımına göre istemci programı yalnız dosyanın özetini sunucuya gönderir; dosyanın aslı sunucuya ulaşmaz ve özetten dosyanın içeriğine erişmek teknik olarak mümkün değildir.

Zaman damgası nereden alınır?

Kanuna göre zaman damgası, elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarının sunduğu bir hizmettir. Kamu SM'de başvuru zaman damgası portalından özel firma, bireysel ya da kamu kurumu olarak yapılır; ödemeden sonra kontör hesabınıza eklenir ve damgayı Zamane gibi bir istemci programıyla alırsınız.

Zaman damgasının süresi dolar mı?

Kamu SM'de satın alınan kontörlerin süre sınırı yoktur, kontör tükenene kadar kullanılır. Tek başına alınan bir damganın geçerliliği ise onu imzalayan sunucu sertifikasının geçerlilik süresi kadardır; Kamu SM bu süre dolmadan belgedeki damganın yenilenebileceğini belirtir.

e-Defter'de zaman damgası zorunlu mu?

Gelir İdaresi'nin 509 sayılı Tebliğe ilişkin sıkça sorulan sorularına göre e-Defter ve berat dosyalarında zaman damgası kullanımı zorunlu değildir; Gelir İdaresi kaynaklı kesinti ya da arıza durumunda kullanılmak üzere bulundurulması tavsiye edilir.

ES-T imza nedir?

ES-T, içinde güvenilir bir zaman damgası bulunan e-imza türüdür. Kamu SM'ye göre zaman damgası içermeyen temel imza (BES) sertifikanın süresi dolduktan sonra ispatlanamaz; ES-T ise imzanın atıldığı zamanı kanıtlayan bir imza zaman damgası taşır.

İlgili rehberler

UDF İmza bağımsız bir uygulamadır; UYAP, Adalet Bakanlığı ya da e-İmza sağlayıcılarıyla bağlantısı yoktur. Rehberdeki resmî bilgiler kaynaklarda bağlantısı verilen sayfalardan 15 Ekim 2026 tarihinde okunmuştur; işlem yapmadan önce güncel hâlini resmî sayfadan kontrol edin.