AKİS kart nedir? e-İmza kartı, kart okuyucu ve sürücü rehberi

1- AKİS ne demek?

AKİS, "Akıllı Kart İşletim Sistemi"nin kısaltmasıdır. Resmî sayfasında millî olarak geliştirilmiş bir akıllı kart işletim sistemi olarak tanımlanır ve TÜBİTAK BİLGEM tarafından geliştirilir. Bir akıllı kartın içindeki çip küçük bir bilgisayar gibidir; AKİS, bu çipte çalışan ve sertifikanızı, anahtarınızı ve PIN'inizi yöneten yazılımdır.

e-İmza açısından önemli olan nokta şudur: AKİS'in v2.2 ve v2.5 sürümleri PKCS#15 veri yapısıyla kişiselleştirildiğinde kullanıcı girişi ve sayısal imza gibi PKCS#11 uygulamalarında kullanılabilir. Resmî sayfa, AKİS'in Common Criteria EAL 4+ güvenlik seviyesinde olduğunu da belirtir. e-İmzanın hukuki tarafını e-imza nedir rehberinde anlattık.

Bir AKİS e-imza kartının içinde üç temel parça bulunur: nitelikli e-imza sertifikası, imzayı oluşturan anahtar (özel anahtar) ve bu anahtarı açan PIN. Özel anahtar kartın dışına çıkmaz; imza kartın içinde atılır ve bilgisayara ya da telefona yalnız imzanın kendisi gelir.

2- AKİS nerelerde kullanılır?

AKİS yalnız e-imza kartlarında değil, günlük hayattaki pek çok kartta çalışır. Resmî sayfaya göre AKİS taşıyan kartlar elektronik imza, elektronik kimlik kartı, kredi kartı ve toplu ulaşım kartı gibi farklı amaçlarla kullanılabilir; AKİS çözümleri arasında ulusal kimlik kartı, e-pasaport ve e-sürücü belgesi de sayılır. Kimlik kartı sayfasında kartın nitelikli elektronik sertifika ve özel anahtar yükleyebildiği belirtilir.

Bu yüzden "AKİS kart" denince çoğunlukla e-imza kartı kastedilse de aynı işletim sistemi kimlik kartınızda da bulunabilir. e-İmza kartlarını farklı sağlayıcılar dağıtır; hangi sağlayıcıların yetkili olduğunu BTK'nın listesinden görebilirsiniz. e-İmza kartının nasıl alındığını e-imza nasıl alınır rehberinde, sertifika süresi dolduğunda yapılacakları e-imza yenileme yazısında anlattık. AKİS'in kullanıldığı başlıca kartlar:

• Elektronik imza kartları
• T.C. kimlik kartı
• e-Pasaport ve e-sürücü belgesi
• Toplu ulaşım ve kredi kartları

3- e-İmza kart okuyucu: hangisini seçmeli?

Kartı bilgisayara ya da telefona bağlayan cihaza kart okuyucu denir. Bugün kullanılan USB kart okuyucuların çoğu CCID adlı ortak USB standardına uyar; bu standart, akıllı kartın standart bir USB arayüzü üzerinden bağlanmasını sağlar. Windows'ta bu sınıf için Microsoft'un hazır bir sürücüsü vardır, Linux ve macOS'ta ise açık kaynaklı CCID sürücüsü kullanılır.

Telefonda kullanacaksanız bir de OTG ara parçasına ihtiyacınız olur. OTG, telefonun USB girişine bir USB aygıtı takılabilmesini sağlar; telefonunuzun USB-C ya da micro-USB girişine uygun ve veri aktarımını destekleyen bir ara parça seçin. Yalnız şarj için üretilmiş kablo ve ara parçalar okuyucuyu çalıştırmaz.

TÜBİTAK Kamu SM'nin sürücü yükleme servisinde Gemalto IDBRIDGE K30, Omnikey, ACS ACR38T, ACS ACR39T ve ATR 19 gibi yaygın okuyucular listelenir. Okuyucu alırken CCID uyumlu olmasına ve bilgisayarınızın ya da telefonunuzun girişine uygun bağlantıya dikkat edin. AKİS kart okuyucu seçiminde bilgisayar ve telefon farkı:

4- Bilgisayarda AKİS kart sürücüsü kurulumu

Bilgisayarda AKİS kartı kullanmak için kartın ara katman yazılımı olan AKiS Yönetici Paketi kurulur. TÜBİTAK Kamu SM'nin sürücü yükleme servisi de kurulumu iki adımda anlatır: önce akıllı kart sürücüsü, sonra kart okuyucu sürücüsü. 15 Ekim 2026 itibarıyla AKİS'in destek sayfasındaki güncel paket 6.8.13 sürümüdür; sağlayıcıların sayfalarında daha eski sürümler de dağıtılabilir.

Destek sayfasındaki gereksinimlere göre 64 bit Windows paketi Windows 7, 8, 10 ve 11 için sunulur ve Java gereksinimi yazmaz; 32 bit Windows, macOS (Big Sur 11 ve üzeri) ve Linux paketleri ise Java Runtime 8 update 181 ve üzerini ister. Linux'ta Pardus 17, Ubuntu 16 ve RHEL/CentOS 8 ve üzeri desteklenir, PC/SC servisi (pcscd) de kurulmalıdır. Kurulumun tamamını, imza programlarıyla birlikte e-imza kurulumu rehberinde anlattık. Bilgisayarda kurulum sırası:

1. Okuyucu sürücüsünü kurun
2. AKiS Yönetici Paketi'ni kurun
3. Kartı okuyucuya takın
4. Kartın tanındığını kontrol edin

5- AKİS kartı Android telefonda kullanmak

AKİS kartınızı telefonda kullanmak için sürücü kurmanız gerekmez. UDF İmza uygulaması kart okuyucuyla doğrudan konuşur: kartı okuyucuya, okuyucuyu bir OTG ara parçasıyla (USB-C ya da micro-USB) telefona takarsınız; uygulama okuyucuyu ve kartı tanır, sertifikanın sahibini ve bitiş tarihini gösterir. Ardından UDF dosyasını seçip PIN'inizi girersiniz.

Uygulama AKİS kartla gerçek imza atılarak sınanmıştır ve ürettiği imzalı UDF, UYAP Vatandaş Portal'ın Evrak Gönderme ekranında kabul edilmiştir. Okuyucu olarak Atlantis ATR19 ile sınanmıştır; diğer CCID uyumlu okuyucuların da çalışması beklenir. Desteklenen kartların güncel listesi ana sayfadaki uyumluluk tablosunda. UYAP tarafındaki adımlar için UYAP e-imza rehberine bakın. AKİS kartla telefonda imza adımları:

1. Kartı okuyucuya takın
2. Okuyucuyu OTG ile bağlayın
3. Erişim iznini verin
4. UDF seçip PIN'i girin

6- AKİS kartta PIN ve PUK

AKİS kartınızdaki özel anahtar PIN ile korunur. TÜBİTAK Kamu SM'nin kılavuzuna göre PIN 3 kez hatalı girilirse kart kilitlenir ve Online İşlemler üzerinden yeni PIN oluşturulması gerekir. Aynı kılavuz önemli bir uyarı da yapar: AKİS Kart İzleme Aracı üzerinden PUK kodu ile asla işlem yapılmamalıdır; yetkisiz ya da hatalı 3 PUK denemesi kartı bir daha kullanılamaz hâle getirir.

Her sağlayıcının yolu aynı değildir: bazıları kendi uygulamasıyla PUK üzerinden çözüm sunar, bazıları SMS doğrulamalı bir portal kullanır. Kural basittir: kartınızı veren sağlayıcının resmî yolunu izleyin ve PIN'i tahminle denemeyin. Ayrıntılı adımları e-imza şifremi unuttum rehberinde anlattık. UDF İmza da kartın kalan deneme hakkı azsa PIN'i hiç denemez ve sizi uyarır.

7- AKİS kart tanınmıyorsa ne yapmalı?

Kart tanınmadığında sorun çoğu zaman sürücüde ya da bağlantıdadır. Bilgisayarda AKiS Yönetici Paketi'nin ve okuyucu sürücüsünün kurulu olduğunu, Linux'ta PC/SC servisinin çalıştığını kontrol edin. macOS'ta AKİS'in destek sayfası, Akia 6.7.9 ve sonrasını kurmadan önce 6.7.6 ve öncesi kurulumların silinmesini ister.

Telefonda ise OTG ara parçasının veri aktarımını desteklediğinden ve okuyucunun tam oturduğundan emin olun; bazı okuyucular uzun beklemeden sonra bağlantıyı bırakabilir, fişi çıkarıp yeniden takmak çoğu zaman yeterlidir. Kartın kendisini mobil imzayla karıştırmayın: SIM tabanlı imzanın farkını mobil imza nedir yazısında anlattık. Diğer yazılar için rehber sayfasına, uygulamayı indirmek için UDF İmza ana sayfasına bakabilirsiniz.

Kart tanınmıyorsa kontrol listesi kısaca şöyle: sürücü kurulu mu, okuyucu tam takılı mı, OTG veri aktarımını destekliyor mu, eski Akia sürümleri silindi mi? Bu dört sorunun yanıtı çoğu zaman sorunu çözer.

Kaynaklar

• AKİS — TÜBİTAK BİLGEM
• AKİS destek ve AKiS Yönetici Paketi
• Sürücü Yükleme Servisi — TÜBİTAK Kamu SM
• NES kilit çözme yönergesi — TÜBİTAK Kamu SM
• CCID (protocol) — Wikipedia (İngilizce)
• Elektronik sertifika hizmet sağlayıcıları — BTK

Sık sorulan sorular

AKİS kart nedir?

AKİS, TÜBİTAK BİLGEM'in millî olarak geliştirdiği akıllı kart işletim sistemidir. AKİS kart denince çoğunlukla bu sistemi taşıyan e-imza kartı kastedilir; aynı sistem kimlik kartı ve e-pasaport gibi kartlarda da kullanılır.

AKİS kart okuyucu nereden alınır?

e-İmza başvurusunda çoğu sağlayıcı kartı okuyucuyla birlikte verir. Ayrıca almak isterseniz CCID uyumlu bir USB okuyucu seçin; Kamu SM'nin sürücü sayfasında yaygın modeller listelenir. Telefonda kullanacaksanız bir OTG ara parçası da gerekir.

AKİS kart sürücüsü için Java gerekir mi?

AKİS'in destek sayfasına göre 64 bit Windows paketi için Java gereksinimi yazmaz; 32 bit Windows, macOS ve Linux paketleri Java Runtime 8 update 181 ve üzerini ister. Kullandığınız imza programı ayrıca Java isteyebilir.

AKİS kartımı telefonda kullanabilir miyim?

Evet. Kartı okuyucuya, okuyucuyu OTG ara parçasıyla Android telefona takıp UDF İmza ile UDF belgelerinizi imzalayabilirsiniz. Telefonda sürücü kurmanız gerekmez; uygulama ücretsizdir ve internet izni yoktur.

AKİS kartımın PIN'i bloke oldu, PUK kullanmalı mıyım?

Kendi başınıza PUK denemeyin. Kamu SM, PUK ile işlem yapılmamasını, hatalı PUK denemelerinin kartı kalıcı olarak kullanılamaz hâle getirebileceğini belirtir. Kartınızı veren sağlayıcının resmî PIN yenileme yolunu izleyin.

Kimlik kartım e-imza kartı yerine geçer mi?

Kimlik kartı AKİS taşır ve nitelikli sertifika yüklenebilir; 5070 sayılı Kanun da sağlayıcıların sertifikayı kimlik kartına uzaktan yükleyebileceğini düzenler. Ancak bunun için sağlayıcınızdan bu hizmeti almanız gerekir; kart kendiliğinden e-imza kartı olmaz.

İlgili rehberler

UDF İmza bağımsız bir uygulamadır; UYAP, Adalet Bakanlığı ya da e-İmza sağlayıcılarıyla bağlantısı yoktur. Rehberdeki resmî bilgiler kaynaklarda bağlantısı verilen sayfalardan 15 Ekim 2026 tarihinde okunmuştur; işlem yapmadan önce güncel hâlini resmî sayfadan kontrol edin.